Hệ số P/E: ý nghĩa, công thức và cách sử dụng

Ý nghĩa đo lường của chỉ số P/E và công thức tính

P/E = Giá cổ phiếu / EPS pha loãng (TTM)

Hệ số giá trên lợi nhuận một cổ phiếu (P/E) so sánh giá cổ phiếu hiện tại của một công ty với lợi nhuận ròng trên mỗi cổ phiếu mà công ty kiếm được. Nói một cách đơn giản, hệ số này cho thấy mức định giá theo bội số mà người mua trên thị trường chứng khoán sẵn sàng trả cho một đô la lợi nhuận hàng năm. Vì riêng giá cổ phiếu không thể hiện được quy mô tổng thể hay lợi nhuận của doanh nghiệp, việc lấy giá chia cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu sẽ tạo ra một bội số định giá chuẩn hóa. Nhà đầu tư sử dụng chỉ số này để so sánh một cổ phiếu với lịch sử của chính nó, với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp hoặc với mức chuẩn của ngành.

Tử số là giá đóng cửa gần nhất của mỗi cổ phiếu phổ thông, còn mẫu số là lợi nhuận pha loãng trên mỗi cổ phiếu (EPS) trong 12 tháng gần nhất (TTM), tính gộp bốn quý tài chính gần nhất. Việc sử dụng EPS pha loãng thay vì EPS cơ bản sẽ tính đến quyền chọn cổ phiếu, đơn vị cổ phiếu hạn chế và các chứng khoán chuyển đổi có thể chuyển thành cổ phiếu phổ thông. Việc gộp các cổ phiếu tiềm năng này mang lại cách tính thực tế về quyền hưởng lợi nhuận. Ở cấp độ toàn công ty, việc lấy tổng vốn hoá thị trường chia cho tổng lợi nhuận ròng dành cho cổ đông phổ thông cũng cho ra chính xác tỷ số này.

Công thức tính trên mỗi cổ phiếu là công thức chuẩn vì EPS pha loãng xuất hiện trực tiếp trên báo cáo kết quả kinh doanh trong các hồ sơ nộp lên SEC hàng quý và hàng năm. Khi một công ty hòa vốn hoặc ghi nhận lỗ ròng trong bốn quý gần nhất, EPS pha loãng sẽ bằng 0 hoặc âm, và hệ số P/E không có ý nghĩa.

Ví dụ minh họa: tính hệ số P/E

Xét một doanh nghiệp sản xuất công nghiệp giả định có tên Apex Fabrication Corp. Giả sử cổ phiếu của Apex Fabrication đóng cửa phiên giao dịch gần nhất ở mức 60.00 USD/cổ phiếu. Trong bốn quý tài chính gần nhất, công ty báo cáo EPS pha loãng đạt 0.80 USD trong quý 1, 0.95 USD trong quý 2, 1.10 USD trong quý 3 và 1.15 USD trong quý 4. Cộng bốn con số theo quý đó lại sẽ cho ra EPS pha loãng 12 tháng gần nhất (TTM) là 4.00 USD.

Lấy giá cổ phiếu 60.00 USD chia cho EPS pha loãng TTM 4.00 USD sẽ cho ra hệ số P/E là 15.0. Ở mức giá thị trường hiện tại, nhà đầu tư trả 15 USD cho mỗi 1 USD lợi nhuận sau thuế hàng năm mà doanh nghiệp kiếm được trong năm qua. Nói cách khác, nếu Apex Fabrication kiếm được 4.00 USD cho mỗi cổ phiếu mỗi năm vô thời hạn, thì 15 năm lợi nhuận sẽ tương đương với mức giá 60.00 USD của cổ phiếu. So sánh bội số 15.0 đó với các nhà sản xuất cạnh tranh sẽ cho thấy thị trường đang định giá Apex Fabrication ở mức cao hơn (premium) hay thấp hơn (discount).

P/E trượt (trailing P/E) so với P/E dự phóng (forward P/E)

Các nhà phân tích phân biệt giữa hai phiên bản của bội số này: P/E trượt (trailing P/E) và P/E dự phóng (forward P/E). Trailing P/E sử dụng lợi nhuận thực tế được báo cáo trong các hồ sơ nộp lên SEC trong bốn quý gần nhất. Do những khoản lợi nhuận đó đã được ghi nhận theo các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP), trailing P/E là một con số khách quan, không bị ảnh hưởng bởi sự thiên vị trong dự báo. Hai nhà đầu tư sử dụng cùng một mức giá đóng cửa và cùng bốn hồ sơ quý sẽ tính ra kết quả tỷ số trượt hoàn toàn giống nhau.

Forward P/E thay thế lợi nhuận quá khứ ở mẫu số bằng ước tính đồng thuận của các nhà phân tích về EPS cho 12 tháng tới hoặc năm tài chính sắp tới. Nhà đầu tư theo dõi forward P/E khi một công ty đang tăng trưởng nhanh chóng hoặc đang phục hồi sau một đợt suy thoái tạm thời, khiến kết quả trong quá khứ không còn là chỉ dẫn tốt cho khả năng sinh lời trong tương lai. Tuy nhiên, ước tính của chuyên gia phân tích là những dự phóng thường xuyên thay đổi theo sự biến động của điều kiện kinh doanh. Vì dự báo có thể thiếu chính xác, các nhà đầu tư kỷ luật luôn coi trailing P/E là cơ sở dữ liệu thực tế chính.

Cách diễn giải hệ số P/E giữa các phân ngành

Hệ số P/E không thể tự thân được coi là cao hay thấp một cách độc lập vì các bội số định giá phụ thuộc vào tăng trưởng lợi nhuận kỳ vọng, tỷ suất sinh lời trên vốn và sự ổn định của lợi nhuận. Đối với các cổ phiếu Mỹ, những công ty trưởng thành có tốc độ tăng trưởng ổn định thường giao dịch ở mức P/E trượt từ 15 đến 25. Các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh với doanh thu định kỳ và biên lợi nhuận cao thường giao dịch ở các bội số 30, 40 hoặc cao hơn vì nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận tương lai sẽ vượt trội so với lợi nhuận quá khứ. Ngược lại, các công ty đối mặt với tăng trưởng chậm, nợ vay lớn hoặc biến động chu kỳ thường giao dịch ở mức bội số từ 6 đến 12.

Do tốc độ tăng trưởng, mức độ thâm dụng vốn và các chuẩn mực kế toán khác nhau giữa các lĩnh vực trong nền kinh tế, các khung P/E điển hình cũng chênh lệch rất lớn theo từng phân ngành. Các công ty phần mềm và công nghệ y tế nhìn chung có mức bội số cao hơn vì họ có thể mở rộng doanh thu mà không cần chi tiêu tương ứng vào nhà xưởng và thiết bị vật chất. Các doanh nghiệp tiện ích công cộng chịu quản lý nhà nước, ngân hàng, nhà sản xuất năng lượng và hãng sản xuất ô tô thường giao dịch ở mức bội số thấp hơn do nhu cầu vốn lớn, giới hạn lợi nhuận theo quy định hoặc biến động lợi nhuận mang tính chu kỳ. Việc so sánh một công ty phần mềm có P/E bằng 32 với một ngân hàng có P/E bằng 10 là khập khiễng vì hai ngành này có các mô hình kinh tế hoàn toàn khác nhau.

Các hạn chế và sai lầm thường gặp

Một sai lầm phổ biến là xem hệ số P/E thấp đương nhiên là món hời mà không kiểm tra xem lợi nhuận ròng trong quá khứ có bị thổi phồng bởi các khoản thu nhập một lần hay không. Theo GAAP, lợi nhuận ròng bao gồm cả các khoản lãi không thường xuyên từ việc bán tài sản, thỏa thuận pháp lý, bồi thường bảo hiểm hoặc điều chỉnh thuế vốn sẽ không lặp lại. Một khoản lãi lớn diễn ra một lần sẽ tạm thời đẩy EPS quá khứ lên cao và khiến hệ số P/E trông thấp một cách giả tạo. Tương tự, các doanh nghiệp có tính chu kỳ như xây dựng nhà ở, sản xuất thép hoặc sản xuất chip thường ghi nhận hệ số P/E thấp nhất ở đỉnh của chu kỳ kinh tế, ngay trước khi lợi nhuận sụt giảm.

Một hạn chế khác là hệ số P/E bỏ qua sự khác biệt về các khoản nợ trên bảng cân đối kế toán. Giá cổ phiếu và lợi nhuận ròng chỉ phản ánh giá trị vốn cổ phần, trong khi một đối thủ cạnh tranh có cùng quy mô vốn hoá thị trường có thể lại đang gánh các khoản vay nợ rất lớn. Nợ cao làm tăng chi phí lãi vay và rủi ro tài chính trong thời kỳ suy thoái, do đó hai công ty có cùng hệ số P/E có thể có hồ sơ rủi ro rất khác nhau. Hơn nữa, hệ số P/E không thể dùng để đánh giá các công ty đang thua lỗ vì lợi nhuận âm trong quá khứ không tạo ra được một bội số hữu ích nào.

Cách StockData tính toán chỉ số

StockData tính toán hệ số P/E của một cổ phiếu bằng cách lấy giá đóng cửa gần nhất chia cho EPS pha loãng trong 12 tháng gần nhất, được lấy từ dữ liệu XBRL của Form 10-K và Form 10-Q. Việc sử dụng các hồ sơ XBRL chuẩn hóa đảm bảo rằng lợi nhuận pha loãng của bốn quý gần nhất phản ánh các báo cáo chính thức nộp lên SEC. Khi EPS trượt bằng 0 hoặc âm, P/E sẽ được hiển thị là không có ý nghĩa (dấu gạch ngang).

Bạn có thể tìm thấy hệ số P/E hiện tại của một công ty trong bảng Thống kê chính trên tab Tổng quan của mỗi cổ phiếu. Để lọc các cổ phiếu niêm yết tại Mỹ theo bội số P/E, bạn có thể sử dụng Bộ lọc cổ phiếu. Bạn cũng có thể xem P/E của ngành trên trang chủ, nơi tổng hợp lợi nhuận của mọi công ty trong một ngành để hiển thị mức định giá của toàn bộ phân ngành đó.

Câu hỏi thường gặp