EV/EBITDA và giá trị doanh nghiệp: ý nghĩa và cách sử dụng

Ý nghĩa của giá trị doanh nghiệp và EV/EBITDA

EV/EBITDA = Giá trị doanh nghiệp / EBITDA (TTM)

Giá trị doanh nghiệp (EV) đo lường tổng giá trị kinh tế của một công ty đối với cả chủ nợ và cổ đông nắm giữ vốn chủ sở hữu. Trong khi vốn hoá thị trường chỉ phản ánh cổ phiếu phổ thông, giá trị doanh nghiệp cộng thêm tổng nợ và trừ đi tiền mặt cùng các khoản đầu tư ngắn hạn nhằm thể hiện chi phí ròng để thâu tóm toàn bộ doanh nghiệp. Trong một thương vụ mua lại, bên mua sẽ tiếp nhận nghĩa vụ nợ của bên bị mua lại nhưng cũng nhận được số dư tiền mặt của công ty đó, biến giá trị doanh nghiệp thành cơ sở chuẩn để định giá toàn bộ doanh nghiệp. Do bao gồm cả nợ cùng với vốn chủ sở hữu, giá trị doanh nghiệp không bị ảnh hưởng bởi việc công ty tài trợ cho các hoạt động bằng cách đi vay hay phát hành cổ phiếu.

Bội số EV/EBITDA so sánh giá trị doanh nghiệp với lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và hao mòn trong 12 tháng gần nhất (TTM). EBITDA đóng vai trò là đại diện cho dòng tiền hoạt động trước thuế dành cho cả chủ nợ và cổ đông trước các chi phí khấu hao và hao mòn phi tiền mặt. Việc kết hợp giá trị doanh nghiệp ở tử số với lợi nhuận hoạt động trước lãi vay ở mẫu số tạo nên một tỷ lệ nhất quán, trong đó cả hai vế đều đại diện cho toàn bộ doanh nghiệp. Ngược lại, hệ số P/E so sánh giá trị vốn chủ sở hữu với lợi nhuận ròng sau lãi vay và thuế, vốn có thể bị bóp méo bởi sự khác biệt về đòn bẩy tài chính, thuế suất và tiến độ trích khấu hao.

Bóc tách các thành phần của EV và EBITDA

Giá trị doanh nghiệp = Vốn hoá thị trường + Tổng nợ - Tiền mặt và các khoản đầu tư ngắn hạn

Giá trị doanh nghiệp bắt đầu từ vốn hoá thị trường, được tính bằng giá cổ phiếu hiện tại nhân với số cổ phiếu đang lưu hành. Với giá trị vốn chủ sở hữu này, bạn cộng thêm tổng nợ, bao gồm cả nghĩa vụ nợ ngắn hạn và nợ dài hạn được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán. Các chủ nợ nắm giữ quyền ưu tiên đối với tài sản và dòng tiền của công ty, vì vậy các yêu cầu bồi hoàn của họ phải được thanh toán trước khi các cổ đông nhận được giá trị trong một thương vụ mua lại. Tiền mặt và các khoản đầu tư ngắn hạn sau đó được trừ đi vì bên thâu tóm có thể sử dụng ngay các tài sản thanh khoản này để trả nợ hoặc bù đắp vào giá mua.

Về mặt hoạt động kinh doanh, EBITDA bắt đầu từ lợi nhuận hoạt động (thường được gọi là EBIT, hoặc lợi nhuận trước lãi vay và thuế) rồi cộng ngược lại chi phí khấu hao và hao mòn. Lợi nhuận hoạt động đo lường doanh thu trừ đi chi phí hoạt động trực tiếp và chi phí bán hàng, quản lý doanh nghiệp, loại trừ lãi vay và các khoản mục phi hoạt động. Khấu hao tài sản hữu hình và khấu hao tài sản vô hình là các khoản chi phí kế toán phi tiền mặt nhằm phân bổ nguyên giá của bất động sản hữu hình và các tài sản vô hình mua lại trong suốt thời gian sử dụng hữu ích của chúng. Việc cộng ngược các chi phí phi tiền mặt này vào lợi nhuận hoạt động mang lại một thước đo chuẩn hóa về dòng tiền hoạt động gộp trước chi tiêu vốn.

Ví dụ minh họa: tính EV và EV/EBITDA

Xét một nhà sản xuất công nghiệp giả định, Apex Industrial Corp., có 50 triệu cổ phiếu pha loãng đang giao dịch ở mức 40 USD mỗi cổ phiếu, mang lại mức vốn hoá thị trường là 2.000 triệu USD (2,0 tỷ USD). Trên bảng cân đối kế toán mới nhất, Apex Industrial báo cáo 600 triệu USD tổng nợ (100 triệu USD nợ ngắn hạn và 500 triệu USD nợ dài hạn) cùng 200 triệu USD tiền mặt và các khoản đầu tư ngắn hạn. Cộng 600 triệu USD tổng nợ vào 2.000 triệu USD vốn hoá thị trường và trừ đi 200 triệu USD tiền mặt sẽ cho ra giá trị doanh nghiệp là 2.400 triệu USD (2,4 tỷ USD). Con số 2.400 triệu USD này đại diện cho giá trị kinh tế ròng của toàn bộ doanh nghiệp.

Tiếp theo, hãy xem lại các báo cáo tài chính trong 12 tháng gần nhất (TTM) của Apex Industrial để tính EBITDA. Trong bốn quý vừa qua, công ty đã tạo ra 220 triệu USD lợi nhuận hoạt động và ghi nhận 60 triệu USD khấu hao tài sản hữu hình cộng với 20 triệu USD khấu hao tài sản vô hình, tương đương tổng khấu hao là 80 triệu USD. Lấy 220 triệu USD lợi nhuận hoạt động cộng với 80 triệu USD chi phí khấu hao sẽ ra EBITDA trong 12 tháng gần nhất (TTM) là 300 triệu USD. Lấy 2.400 triệu USD giá trị doanh nghiệp chia cho 300 triệu USD EBITDA sẽ cho ra bội số EV/EBITDA là 8.0x.

Để thấy lý do tính trung lập của cấu trúc vốn lại quan trọng, hãy giả sử một nhà sản xuất đối thủ cũng tạo ra 300 triệu USD EBITDA, nắm giữ 200 triệu USD tiền mặt, không có nợ và giao dịch ở mức vốn hoá thị trường 2.600 triệu USD. Giá trị doanh nghiệp của công ty này cũng là 2.400 triệu USD (2.600 triệu USD cộng 0 USD nợ trừ đi 200 triệu USD tiền mặt), mang lại bội số EV/EBITDA chính xác là 8.0x. Dù đối thủ không vay nợ này báo cáo chi phí lãi vay bằng 0, lợi nhuận ròng cao hơn và tỷ số P/E khác biệt, EV/EBITDA cho thấy cả hai mảng kinh doanh cốt lõi đều được định giá như nhau.

Cách diễn giải EV/EBITDA giữa các phân ngành

Bội số EV/EBITDA thấp hơn thường cho thấy mức định giá thấp hơn so với dòng tiền hoạt động hiện tại, trong khi bội số cao hơn biểu thị kỳ vọng tăng trưởng nhanh hơn, tỷ lệ chuyển đổi tiền mặt tốt hơn hoặc lợi thế cạnh tranh mạnh hơn. Trên toàn thị trường cổ phiếu Mỹ, các công ty lâu năm thường giao dịch ở bội số EV/EBITDA trong khoảng từ 8x đến 15x, dù mức bình thường dao động lớn theo ngành. Các doanh nghiệp ít thâm dụng tài sản có doanh thu định kỳ cao, chẳng hạn như phần mềm doanh nghiệp và mạng lưới thanh toán, thường giao dịch trong khoảng từ 18x đến 30x EBITDA do phần lớn EBITDA của họ chuyển đổi thành dòng tiền tự do. Ngược lại, các phân ngành mang tính chu kỳ hoặc thâm dụng vốn như hàng không, sản xuất ô tô, khai thác dầu khí và sản xuất hàng hóa cơ bản thường giao dịch trong khoảng từ 4x đến 8x EBITDA.

Do mức độ thâm dụng vốn và tốc độ tăng trưởng khác nhau giữa các ngành, EV/EBITDA hiệu quả nhất khi dùng để so sánh các công ty trong cùng một phân ngành. Một nhà cung cấp viễn thông giao dịch ở mức 6x EBITDA chưa chắc đã rẻ hơn một công ty phần mềm giao dịch ở mức 20x EBITDA, bởi nhà mạng viễn thông phải chi một tỷ trọng lớn EBITDA hàng năm để thay thế hạ tầng mạng lưới. Nhà đầu tư sẽ có được tín hiệu rõ ràng nhất khi so sánh EV/EBITDA của một cổ phiếu với các đối thủ cùng phân ngành và biên độ định giá lịch sử nhiều năm của chính cổ phiếu đó.

Các hạn chế và sai lầm thường gặp

Hạn chế lớn nhất của EV/EBITDA là EBITDA không bao gồm chi phí vốn (CapEx), tức khoản tiền mặt cần thiết để thay thế thiết bị cũ và duy trì hoạt động kinh doanh. Hai doanh nghiệp có thể cùng báo cáo 500 triệu USD EBITDA, nhưng nếu một bên phải chi 300 triệu USD hàng năm cho chi phí vốn duy trì trong khi bên kia chỉ chi 30 triệu USD, dòng tiền thực tế tạo ra cho nhà đầu tư sẽ rất khác nhau. Việc chỉ dựa vào EV/EBITDA có thể khiến các công ty thâm dụng vốn trông có vẻ rẻ một cách giả tạo. Khi phân tích các doanh nghiệp thâm dụng tài sản, nhà đầu tư nên luôn kết hợp EV/EBITDA với các chỉ số dòng tiền tự do và tỷ lệ chi phí vốn.

Một số sai lầm phổ biến cũng có thể làm sai lệch kết quả phân tích. Thứ nhất, EV/EBITDA không có nhiều ý nghĩa khi EBITDA bị âm hoặc gần bằng 0, điều thường thấy ở các công ty giai đoạn đầu hoặc trong các đợt suy thoái chu kỳ nghiêm trọng. Thứ hai, bội số này không áp dụng cho ngân hàng, công ty bảo hiểm hoặc các định chế tài chính khác, nơi nợ là một phần của hoạt động cốt lõi thay vì cấu trúc vốn doanh nghiệp và lãi vay là khoản mục doanh thu và chi phí hoạt động chính. Thứ ba, việc so sánh vốn hoá thị trường của vốn chủ sở hữu với EBITDA thay vì dùng giá trị doanh nghiệp sẽ tạo ra tỷ số cọc cạch, bỏ qua quyền đòi nợ đối với dòng tiền hoạt động.

Cách StockData tính toán chỉ số

StockData tính toán giá trị doanh nghiệp bằng vốn hoá thị trường cộng tổng nợ trừ tiền mặt và các khoản đầu tư ngắn hạn từ bảng cân đối kế toán mới nhất. Nền tảng tính EBITDA bằng lợi nhuận hoạt động cộng khấu hao tài sản cố định và khấu hao tài sản vô hình trong 12 tháng gần nhất (TTM). Việc lấy các số liệu này từ các hồ sơ nộp lên SEC được chuẩn hóa đảm bảo giá trị doanh nghiệp phản ánh đúng vị thế trên bảng cân đối kế toán được báo cáo gần nhất, đồng thời EBITDA bao quát trọn vẹn chu kỳ hoạt động 12 tháng.

StockData chia giá trị doanh nghiệp hiện tại cho EBITDA 12 tháng gần nhất (TTM) để tạo ra bội số EV/EBITDA. EV/EBITDA là một trong bốn bội số được kết hợp trong ước tính giá trị hợp lý của StockData. Việc kết hợp EV/EBITDA với các bội số định giá bổ trợ giúp cân bằng giữa định giá hoạt động toàn bộ doanh nghiệp với các thước đo lợi nhuận và dòng tiền ở cấp độ vốn chủ sở hữu.

Câu hỏi thường gặp